Ik Jan Cremer

Aan het werk

2009-10-06T06:57:00.000-07:00

In mijn Italiaanse atelier ben ik deze zomer mijn thema Zeegezichten aan het uitbreiden. Het zinderende klimaat (hete luchtstromen vanuit de Toscaanse kust en vanaf de Umbrische bergen) zorgt ervoor dat de zware gemetselde lagen van olieverf prachtig en geleidelijk opdrogen, doordat aan weerskanten de hoge staldeuren de hele dag openstaan. 's Nachts helaas gesloten want de wilde zwijnen en wilde katten struinden dwars door mijn atelier. 's Ochtends kon je hun pootafdrukken tot ver op het land volgen. Everzwijnen met rode poten en katten met kobaltblauwe staarten verdwenen in het bos.

Zeegezichten. Daar ben ik regelmatig mee bezig sinds eind jaren tachtig. Het grote doek (200 x 300 cm.) "Noordzee" uit Drieluik Schiermonnikoog uit 1986 werd indertijd tentoongesteld in Rijksmuseum Twenthe. Zeegezichten. Ooit werd ik door Rudie Fuchs"de schilder van heimwee" genoemd. Ik schilder herinneringen die ik soms tientallen jaren met mij meedraag tot het moment dat ik ermee aan de slag moet..

Plotseling dwing ik mijzelf aan een bepaald thema te gaan beginnen. Een dwang die kan ontstaan door een bepaald beeld te zien. In een krant of tijdschrift, op televisie, in een museum of onderweg op reis of iets in je omgeving op te vangen, iets op de radio te horen waarbij plotseling een herinnering opduikt. Zo kan het zijn dat rustieke en stille Hollandse landschappen en wilde Tulpenvelden middenin het jachtige Manhattan in mijn Newyorkse atelier zijn ontstaan. Dat ik op klassieke oude meesters geïnspireerde theaterstukken in Londen schilder, Toscaanse landschappen in Berlijn, Amerikaanse cliche- beelden in Amsterdam en zware Duitse landschappen in Parijs.

Mijn grote voorbeeld in deze -het voor de leek chaotisch uitziende reizen van atelier naar atelier- is Caspar David Friedrich, die de meest fantastische en groteske landschappen schilderde in een klein en duister voorkamertje van zijn woonhuis. Als ik in zijn tijd geleefd had zou mijn werk zeker bij de Duitse Romantische Schoolhebben behoord. Ook dan schilderde ik alleen maar Heimweh.

Jan Cremer

Ik heb helemaal geen imago dus kan het niet stuk ook

2008-09-11T04:06:00.000-07:00

Na 42 jaar voegde schrijver en schilder Jan Cremer onlangs een derde deel toe aan hét bravoureboek van de jaren zestig: Ik Jan Cremer. Een boek dat in die tijd gold als de voorbode van de vrije seks en de wilde jaren zestig en dat ondanks de splijtende kritiek de eerste bestseller werd in het Nederlandse taalgebied.

Een fenomeen dat in de jaren zestig aan de poorten durfde te rammelen mag alles, maar waarom juist nu een derde deel?

Aan het einde van Ik Jan heb ik een tweede deel aangekondigd en deel twee eindigt met de belofte dat er een derde deel komt: van arme jongen tot miljonair en weer terug aan de bedelstaf. In de loop der tijd heb ik heel veel materiaal opgeslagen. En iedereen bleef maar vragen wanneer het eindelijk zou komen. Het is niet dat ik in de tussentijd stil zat. Ik ben altijd aan het werk. Ik heb geschilderd en bijvoorbeeld De Hunnen geschreven, dat ik zelf mijn magnum opus vind. Daar ben ik tien jaar mee bezig geweest. Bovendien heb ik enorm veel gereisd en er gewoon ook lekker op los geleefd. Ik heb in interviews af en toe wel eens iets over die Amerikaanse periode met Jayne Mansfield verteld. Maar ik wilde gewoon niet met de stroom meegaan. Ik hoefde het niet zo nodig kwijt, moest het laten bezinken. Dat heeft wel even geduurd, ja. Vorig jaar kreeg ik ineens de geest.

Uw boek begint met de reacties in de jaren zestig op deel één en twee. Die liegen er niet om.

De zogenaamde serieuze critici vonden dat ik de literatuur had verkracht. Maar die scheten tenminste droge drollen. Ik kon niet meer over straat, werd uitgescholden, mannen wilden met me op de vuist, vrouwen spuugden me in mijn gezicht. Ik werd zonder reden aangehouden door de politie, tergend langzaam controleerden ze mijn papieren. Bijna elke nacht kreeg ik scheldtelefoontjes en er werd stront door de brievenbus gegooid. Aan dat alles had ik natuurlijk schijt en bovendien waren er ook huwelijksaanzoeken, inclusief geurende slipjes. Maar toen in de nacht van mijn verjaardag het huis van mijn moeder in de brand werd gestoken en mijn halfzusje en mijn kinderen ternauwernood konden ontsnappen, vond ik het tijd worden om het land uit te gaan. Eerst naar Engeland en daarna naar Amerika. Holland was en is nog steeds een benepen land. Gelukkig ben ik hier niet al te vaak meer. Nergens ter wereld heerst er zo'n slecht klimaat voor kunstenaars. Het ontbreekt hier aan respect.

Hoe zijn de reacties nu?

Ik begin deel drie met de volgende zin: Ik schreef een boek, en zou met dat boek wereldberoemd worden. Dat zet natuurlijk gelijk kwaad bloed. De boodschapper van de waarheid wordt altijd afgemaakt. Je zou het niet zeggen met al die bladen en de tv, maar seks is nog steeds iets waar aanstoot aan genomen wordt. Mijn karakter is om niet mee te lopen in de massa. Vanaf mijn jongste jaren zorg ik op z'n zachtst gezegd voor discussie. En dat is goed. Ik krijg ook kritiek dat het zo uit de oude doos komt. Maar het was de bedoeling dat het aansloot bij deel twee. Er staat niet voor niets Parijs 2007 onder. Ik heb er een klein jaar aan gezwoegd. Het is het slot van een trilogie. Het is dus onzinnig dat men beweert dat ik geen ontwikkeling heb doorgemaakt als schrijver. Ik wilde in dezelfde stijl in korte hoofdstukken dit verhaal afmaken. In een lekker stuwend tempo.

Het boek staat bol van de bekende namen. Dat kan aanleiding geven tot kritiek of ongeloof. Was u bang voor uw imago? Iets in de trant van: die ouwe moet ook weer zo nodig over zijn rebelse jeugd schrijven.

Ik ben nog net zo vrijgevochten als veertig jaar geleden. Alsof ik na de jaren zestig niets meer beleefd zou hebben. Man, ik kan een bibliotheek volschrijven over mijn avonturen. Nu is er dan opwinding over die Bob Dylan, maar daar heb ik het in de jaren zeventig ook al een keer over gehad in een interview. Je hoeft tegenwoordig alleen maar op Google je naam in te tikken en alles komt naar boven. Ik ben daarom ook blij dat Hans Sleutelaar de biografie schrijft. Dat zal de critici wel de mond snoeren. Bovendien heb ik geen imago, dus dat kan niet stuk ook. En ja, die bekende namen. Ik heb geen zin om rond de hete brij te dansen, sleutelromans te schrijven. Ik schrijf licht geromantiseerde autobiografische romans. Ik noem de mensen gewoon bij de naam. Recht voor z'n raap. Dat heb ik op elk gebied gedaan. Ik ben een ambachtelijk schrijver en schilder.

Heeft u gewerkt met dagboeken?

Ik heb enorm veel documenten. Over de periode die ik beschrijf wel een halve meter. Ik heb er misschien een centimeter of drie van gebruikt. Vooral mijn oude agenda's. Daar noteerde ik alle afspraken en bijzonderheden in. Mooie zinnen ook. Bovendien heb ik een bijna fotografisch geheugen. Ik heb tien maanden aan dit boek gewerkt. Maar dat is te kort om het allemaal uit je hoofd te halen. Met pen schreef ik allerlei notities onder elkaar. Daarna ging ik tikken, vier uur per dag in opperste concentratie. Dat is ongeveer het maximum. Daarna was het goed. Ik heb het ook niet herschreven.

Hoe was dat met de eerste twee delen?

Deel één heb ik in drie maanden geschreven. Aan het tweede deel heb ik in New York drie weken dag en nacht gewerkt. Ik heb toen zelfs mijn schoonmaakster, toch een bloedmooie negerin, niet binnengelaten.

Is er nog meer te verwachten?

Deze trilogie is afgesloten. Nu ga ik eerst een jaar schilderen en dan op 1 mei 2009 begin ik weer aan een nieuw boek. Op de dag van de arbeid. Ik blijf gewoon doorrag-gen. Op de dag dat dit derde deel verscheen, werd de uitgever in de middag door een boekhandel uit de Amsterdamse Kinkerstraat gebeld omdat ze door de voorraad heen waren. Dat vind ik mooi, daar zitten mijn lezers.

Vorige week werd Ik Jan Cremer 3 voor een paar honderd genodigden gepresenteerd in de Supperclub, een hoofdstedelijk trendy restaurant. Aan Ik jan kun je een feest overlaten: eten, drank, hordes prachtige vrouwen, een ijzersterke stripteaseact en een swingende band. Cremer is terug van nooit weggeweest. 'Bij het volgende boek komen mijn maatjes van Golden Earring spelen.'

Jan Cremer geïnterviewd door Guus Bauer, 2008

De Cremer tapes

2007-05-23T02:05:00.000-07:00

De zware scheepskisten die Jan Cremer eind 2003 vanuit New York per vrachtboot naar Europa liet komen, bleken een verloren gewaande schat te bevatten: een twintigtal tapes, aantekenboeken en uitgetikte gesprekken uit het begin van de jaren zeventig. Dertig jaar lang hadden die onaangeraakt in de kelders van het Chelsea Hotel gelegen. Samen vormen de banden en aantekeningen het materiaal voor De Jan Cremer Tapes, een verbluffend en authentiek inzicht in de geest en het hart van de successchrijver.

De Cremer Tapes bevat alle opinies, herinneringen, opvattingen en driften die de schrijver tot op de dag van vandaag karakteriseren. Openhartig en humoristisch vertelt hij over schrijven en schilderen, zijn verloren jeugd, zijn treurige collega-schrijvers - "Literatuur lees ik nooit, dat is bekend, daar ben ik trots op. Ik schrijft zelf." - en natuurlijk over vrouwen.

Jan Cremer: Renaissance man

2007-05-23T01:58:00.001-07:00

The artist and writer Jan Cremer, born in Enschede in 1940, has devoted himself intensely - and in all circumstances - to painting and sculpture since his early youth and since the beginning of his education at various art academies. At the aki in Enschede he was a pupil of Johan Haanstra, at the 'Kunstoefening' academy in Arnhem he had lessons from Fred Sieger, and in The Hague it was Paul Citroen, in Paris Ossip Zadkine and in Perugia Marino Marini who were his guides in art for shorter or longer periods.

Not everyone remembers that Cremer, already years before the publication of his unrelenting bestseller I Jan Cremer in 1964, regularly made the front pages of newspapers and magazines at home and abroad as an artist. He won admiration - in the form of favourable reviews and the emergence of a large and permanent group of fans and collectors - but also caused scandals, such as his comment on Dutch television in 1960: 'Rembrandt, who's he?'

His artistic gift was already apparent when he was permitted to assist Karel Appel in painting a mural for the e55 fair in Rotterdam. At the age of seventeen Cremer headed for Paris. There, and during his years on the Spanish island of Ibiza where he lived and worked from 1961 till 1963, joining in the activities of the Grupo Ibiza (other members included K.F. Dahmen and Erwin Bechtold), he became friends with many internationally known and important artists. Ceaselessly, without being distracted by anyone or anything, he worked on the development of a distinctly personal and unique body of work, which is now being shown as completely as possible for the first time in this book.

In 1957 he painted the first of a series of canvasses that would become known as Peinture Barbarisme. His first one-man exhibition took place in 1958 in Galerie De Posthoorn in The Hague and he joined the Posthoorn Group of artists (with Bouthoorn, Nanninga and Hussem), working as an assistant to Willem Hussem. His participation in the Hague Salon in the same year created a scandal. A year later he exhibited in the Hague Municipal Museum and in 1960 in the Stedelijk Museum in Amsterdam. Scores of exhibitions followed at home and abroad.
With a scholarship from the French government he left for Paris in 1959, where he ended up in the Rue Santeuil, the famous former tannery where Bogart, Appel and Corneille, among others, had their studios and where he assisted Bram Bogart.

As the inventor of both Peinture Barbarisme as well as Dutch Realism in America, where he moved to in 1964 on the proceeds of his first book, Jan Cremer followed a path that led from Abstract Expressionism to colourful and tightly composed work, known as his New York period, which can be regarded as the Dutch version of Pop Art. In America the tulip makes its entry into his work, never to disappear. Despite his travels Athrough Siberia and Mongolia, his lengthy stays in the South of France and Tuscany and many other exotic, distant places, including the Seychelles, his theme remains 'classical': each time it is landscape that plays the main role.
After the publication in 1964 of his unrelenting - and later worldwide - bestseller, Cremer the painter ended up unintentionally in the shadow of Cremer the writer. His definitive move to America in 1965 meant that his art was temporarily pushed into the background in the Netherlands. In his New York studio he began painting Dutch landscapes. This very colourful 'Dutch Realism', with cows, farmer's wives and tulip fields, marks a clear departure from the highly abstract expressionist work of previous years. Dutch landscapes were to remain a recurring theme in Cremer's work, but the steppes, deserts and mountain ranges of Siberia and Mongolia, regions that he travels to many times, are also a permanent source of inspiration. In the same way that the landscapes of Italy and the South of France remain themes in which he sometimes absorbs himself in for months on end.

In his recent work - Corn fields, Tuscany and Southern French landscapes in explosions of colour - he returns to a lyric abstract expressionism. Besides being a painter and a graphic artist with more than 300 prints to his credit, Jan Cremer has continued to write. In addition to his books, he has written many travel stories and a study about the Mongols, which earned him a Fellowship from London's Royal Geographical Society in 1973. As a director he made the impressive documentary The Long White Trail (about his 300 kilometre long expedition across the icecap in Northwest Greenland), and as a photographer too it appears that Cremer has a fantastic eye, as was evident in 1999 in the first exhibition of his photographs, Unseen Eye.
It is beyond the scope of this essay to mention his many merits and achievements. There are too many of them - Cremer himself talks about them sporadically in his own newspaper, the 'Jan Cremer Krant', founded in 1967. Within Dutch art Cremer is the only real Renaissance man, who can and does do everything and who lives alternately in New York, Southern Europe or Paris, but fortunately returns regularly to his native soil. Even if it is only for a short time, until his always restless Hun's blood goads him further, in search of more, bigger, the biggest.

Annelette Hamming